جستجوی پیشرفته
بازدید
91201
آخرین بروزرسانی: 1396/05/15
خلاصه پرسش
با آن‌که خواب بین الطلوعین در روایات فراوانی مکروه اعلام شده، توصیه امام صادق(ع) به خواب بعد از نماز صبح، و نیز خوابیدن امام رضا(ع) در آن هنگام چگونه توجیه پذیر است؟!
پرسش
کراهت شدید خواب بین الطلوعین، با روایاتی از امام صادق(ع) و امام رضا(ع) که نشان از جواز خواب قبل از طلوع آفتاب دارد، چگونه قابل جمع است؟!
پاسخ اجمالی
در ارتباط با خواب بین الطلوعین، نه تنها به آن سفارش و توصیه نشده، بلکه - به جهاتی که در جای خودش بیان شده[1]- مشهور آن است خواب در این هنگام سزاوار نیست، البته از برخی روایات - مانند روایات ذیل - استفاده می‌شود که نهی در این مورد، نهی تحریمی نبوده، بلکه به معنای کراهت است.
1. سالم بن ابی‌خدیجه می‌گوید: «شنیدم شخصى از امام صادق(ع) پرسید: من پس از نماز صبح ذکر خدا را می‌گویم، هر ذکر و دعایی که می‌خواهم انجام می‌دهم آن‌‏گاه مایلم پیش از طلوع آفتاب کمی بخوابم، ولى از این‌کار ناراحتم!(چاره چیست؟) امام(ع) از علت آن پرسید، و آن مرد ادامه داد: ناراحتم از این‌‏که خورشید از غیر مشرق طلوع کند.(قیامت برپا شود و یا وقت ظهور برسد!) امام فرمود: این چیز پوشیده‌‏اى نیست! از همان جایى که فجر طلوع می‌کند، خورشید هم طلوع می‌کند! هنگامى که ذکر خدا را گفتى، بر تو باکى نیست که بخوابى».[2]
2. معمر بن خلاد می‌گوید: امام رضا(ع) براى کارى به دنبال من فرستاد. وقتى به حضور امام رسیدم، فرمود: برو، فردا بیا! و پیش از آفتاب نیا؛ چرا که من پس از نماز صبح می‌خوابم».[3]
در ارتباط با این دو روایت باید گفت؛
در روایت نخست، با توجه به شرایط فردی که گفت من بعد از انجام واجبات و مستحبات خوابم می‌گیرد، امام صادق(ع) به او فرمود: خواب بعد از نماز صبح و انجام‌دادن ذکرها و تعقیبات اشکال ندارد و حرام نیست. با توجه به این‌که سخن امام بعد از شنیدن مشکل مخاطب بوده، نمی‌توان این سخن را نوعی توصیه به خوابیدن دانست، بلکه تنها بر مجاز بودن آن دلالت دارد.
روایت دوم نیز -که امام رضا(ع) فرمود: من بعد از نماز صبح می‌خوابم- با توجه به گزارشی دیگر از زندگی حضرت -که در ذیل می‌آید- می‌تواند حمل بر ضرورت شود.
رجاء بن ابی‌ضحّاک می‌گوید: مأمون مرا فرستاد که علىّ بن موسى(ع) را از مدینه به خراسان نزد او آورم، و سفارش نمود که شخصاً مراقب و مواظب او باشم؛ و دستور داد که ایشان از راه بصره و اهواز و فارس حرکت دهم نه راه قم؛ شبانه ‏روز هم از او جدا نشوم و محافظ او باشم تا وى را نزدش آورم؛ من پیوسته از مدینه تا مرو با او بودم و جدا نمی‌شدم، به خدا قسم احدى را ندیدم که از او متّقی‌‏تر نسبت به خداى تعالى باشد، و یا از او بیشتر یاد خدا باشد و ذکر خدا گوید؛ ... و چون سپیده می‌دمید نماز به جاى آورده و در سجده‌‏گاه خود می‌نشست و مشغول گفتن «سبحان اللَّه و الحمد اللَّه، و لا اله الّا اللَّه»، و تکبیر و صلوات بود تا آفتاب بدمد، سپس به سجده می‌‏رفت و در سجده بود تا آفتاب بالا آید، آن گاه برمی‌خاست ...».[4]
جمع‌بندی دو روایت می‌تواند آن باشد که اگر چه بیدار ماندن در بین الطلوعین فضیلتش بیشتر است، و خوشا به سعادت کسانی که سحرها را به راز و نیاز با خدا مشغول‌اند و از خواب بین الطلوعین چشم‌پوشی می‌کنند، اما گاهی به جهت ضرورت، خواب بین الطلوعین نه تنها اشکال ندارد، بلکه در شرایطی می‌تواند واجب و لازم باشد. در همین راستا ممکن است امام رضا(ع) به جهت کار یا عذری که داشت و می‌دانست که نمی‌تواند آن شب را به مقدار کافی بخوابد؛ به فرد مراجعه کننده گفت که من فردا – و نه همیشه - بعد از نماز صبح می‌خوابم.
بنابر این خواب بین الطلوعین حرام نیست و شاید حتی در برخی موارد لازم باشد. به عنوان نمونه اگر فردی به دلایل موجه تا سحر بیدار بوده و فردایش نیز باید به اداره برود، یا معلم و استادی است که مسئولیت تعلیم و تربیت گروهی از دانش آموزان و دانشجویان با او است، و اگر بین الطلوعین را نخوابد به کیفیت کارش لطمه وارد می‌شود و حق الناسی بر عهده او می‌آید، در این‌گونه موارد اگر چاره‌ای جز خوابیدن در این زمان نداشته باشد، لازم است که بخوابد، و نباید به بهانه کراهت خواب در این هنگام، مرتکب حرامی بزرگ‌تر شود.
اما باید توجه داشت که نباید خوابیدن در این زمان به یک رویه و عادت برای افراد تبدیل شود و همان‌گونه که از روایات امام رضا(ع) نیز استفاده می‌شود، حضرتشان همواره در بین الطلوعین به مناجات ‌پرداخته و تنها در موردی استثنایی در این زمان سر به بالین نهادند.

[1]. ر. ک: پاسخ 80128.
[2] شیخ طوسی، تهذیب الاحکام، محقق، موسوی خرسان، حسن، ج 2، ص 321، تهران، دار الکتب الإسلامیة، چاپ چهارم، 1407ق.
[3]. همان، ص 320- 321. «أَرْسَلَ إِلَیَّ أَبُو الْحَسَنِ الرِّضَا ع فِی حَاجَةٍ فَدَخَلْتُ عَلَیْهِ فَقَالَ‏ انْصَرِفْ فَإِذَا کَانَ غَداً فَتَعَالَ وَ لَا تَجِئْ إِلَّا بَعْدَ طُلُوعِ الشَّمْسِ فَإِنِّی أَنَامُ إِذَا صَلَّیْتُ الْفَجْرَ».
[4]. شیخ صدوق، عیون اخبار الرضا(ع)، محقق، مصحح، لاجوردی، مهدی، ج 2، ص 180، تهران، نشر جهان، چاپ اول، 1378ق.
نظرات
تعداد نظر 0
لطفا مقدار را وارد نمایید
مثال : Yourname@YourDomane.ext
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید
لطفا مقدار را وارد نمایید

پرسش های اتفاقی

پربازدیدترین ها

  • تعداد فرزندان حضرت علی (ع)، و نام ایشان و نام مادران آنان چه بوده است؟
    753142 معصومین 1387/06/05
    شیخ مفید در کتاب ارشاد تعداد آنها را 27 تن از دختر و پسر دانسته و پس از آن گفته است: عده‏ای از علمای شیعه گویند که فاطمه پس از وفات پیامبر (ص) جنینی که پیامبر او را محسن نامیده بود سقط کرد. بنابر قول این عده، فرزندان آن حضرت ...
  • معنای ذکر «لا حول ولا قوه الا بالله العلی العظیم» چیست و این ذکر چه آثار و برکاتی دارد؟
    731139 حدیث 1396/06/14
    «لَا حَوْلَ وَ لَا قُوَّةَ إِلَّا بِاللَّهِ الْعَلِیِّ الْعَظِیمِ»؛ یعنی هیچ نیرو و توانى جز از سوى خداوند بلندمرتبه و بزرگ نیست‏. واژه «حول» در لغت به معنای حرکت و جنبش،[1] و «قوّة» به معنای استطاعت و توانایی است.[2] بنابر ...
  • حکم زنا با زن شوهردار چیست؟
    643509 Laws and Jurisprudence 1387/05/23
    زنا خصوصا با زن شوهر دار یکی از گناهان بسیار زشت و بزرگ به شمار می آید ولی بزرگی خداوند و وسعت مهربانی او به حدی است، که اگر گنهکاری که مرتکب چنین عمل زشت و شنیعی شده واقعا از کردۀ خود پشیمان باشد و تصمیم جدی ...
  • آیا خداوند به نفرینی که از دل شکسته باشد، توجه می کند؟ یا فقط دعاهای مثبت را اجابت می کند؟
    643388 Practical 1390/07/12
    نفرین در آموزه های دینی ما مسئله ای شناخته شده است، چنان که در آیات و روایات آمده است: "بریده باد هر دو دست ابو لهب"؛ "از نفرین مظلوم بترسید که نفرین مظلوم به آسمان می رود". و... . منتها همان گونه که دعا برای استجابت، نیازمند شرایط است، ...
  • عقیقه و احکام و شرایط آن چیست؟
    639182 Practical 1391/02/11
    عقیقه عبارت است از: کشتن گوسفند یا هر حیوانی که صلاحیّت قربانی کردن داشته باشد، در روز هفتم ولادت فرزند، جهت حفظ فرزند از بلاها. پرداخت قیمت آن کفایت از عقیقه نمی‌کند. بهتر است عقیقه و فرزندی که برایش عقیقه می‌شود، از حیث جنسیت مساوی باشند، ولی ...
  • آیا کاشت ناخن مانع غسل و وضو است؟
    576967 Laws and Jurisprudence 1387/12/04
    در غسل و وضو، باید آب به اعضای بدن برسد و ایجاد مانعی در بدن که رفع آن مشکل یا غیر ممکن است، جایز نیست، مگر در صورتی که ضرورتی آن را اقتضا کند و یا غرض عقلائی مشروعی در این امر وجود داشته باشد.در هر حال، اگر مانعی ...
  • فضیلت و آداب و شرایط نماز جمعه چیست؟ و به چه صورت خوانده می‌شود؟
    576580 نماز جمعه 1389/09/10
    در مورد جایگاه و فضیلتش نماز جمعه همین بس که سوره‌ای از قرآن به نامش می‌باشد.نماز جمعه یک از عباداتی است که به جماعت خوانده می‌شود. این نماز دو خطبه دارد که با حمد و ثنای الهی شروع می‌شود و امام جمعه در این خطبه‌ها باید مردم را به تقوای ...
  • اصول و فروع دین را نام برده و مختصراً توضیح دهید؟
    558879 Laws and Jurisprudence 1387/09/23
     دسته بندی اصول دین و فروع دین به این شکلی که در میان ما متداول است از احادیث و روایات ائمه (ع) اخذ نشده است؛ بلکه دانشمندان علوم دینی معارف دینی را به این صورت دسته بندی کردند. تاریخ بحث ها در باره به نیمه دوم قرن اول هجری باز ...
  • آیا ارتباط انسان با جن ممکن است؟
    558772 جن 1386/02/01
    قرآن مجید وجود جن را تصدیق کرده و ویژگی‌‏های زیر را برای او برمی‌شمارد:جن موجودی است که از آتش آفریده شد، بر خلاف انسان که از خاک آفریده شده است.[1]دارای علم، ادراک، تشخیص حق از باطل و قدرت منطق و استدلال ...
  • می خواهم دعا کنم همسرم در زندگی مطیع من باشد آیا در این زمینه دعایی از اهل بیت (ع) به ما رسیده است؟
    545013 Practical 1389/02/22
    دعاها، لازم نیست حتماً به زبان عربى خوانده شوند؛ هرچند به عربی بهتر است، حتى دعا در نماز به زبان فارسى جایز است.نکته مهم تر این که انسان باید شرایط دیگر تأثیر گذاری دعا ...