Ətraflı axtarış
Baxanların
10700
İnternetə qoyma tarixi: 2012/03/18
Sualın xülasəsi
Meyqunun halal və xərçəngin haram olmasının fəlsəfəsi nədir? Halbuki hər ikisi bir növdəndir?
Sual
Meyqunun yeyilməsinin caiz, xərçəngin yeyilməsinin isə haram olmasının səbəbi nədir? Lütfən, izah edin: bu ikisinin dərisi və növü arasındakı fərq nədir?
Qısa cavab

Bütün şəriət hökmləri məsləhət (fayda) və məfsədə (zərər) əsasındadır. Hər hökmün də müəyyən bir fəlsəfəsi, səbəbi vardır. Lakin bütün incəliklərinə qədər hökmlərin səbəblərinin kəşf edilməsi çox çətin məsələdir. Sadəcə hökmlər üçün külli qayda-qanunlar bəyan etmək olar. Əlbəttə, burada “külli” dedikdə əksəriyyət mənasıdır və onda da istisna halları vardır. Meyqunun yeyilməsinin halal olmasının səbəbi barəsində bəzi rəvayətlərdə deyilir ki, meyqu (pulcuqlu) balıq növündəndir ki, xərçəngdə belə bir şey mövcud deyildir.

Ətreaflı cavab

Bu məsələnin aydın olması üçün bir qədər izah veririk:

1. Şiə alimlərinin və fəqihlərinin etiqadı budur ki, düzgün və səhih nəzəriyyəyə əsasən Allahın hökmləri məfsədə (zərər) və məsləhət (mənfəət) əsasındadır. Yəni əgər müəyyən bir əməlin yerinə yetirilməsində mühüm və həyati bir mənfəət olarsa, o əməl vacib hesab edilir. Əgər onun mənfəəti həyati zərurət həddində olmasa, ona əməl etmək müstəhəbdir (vacib deyil, bəyəniləndir). Əgər müəyyən bir əməli yerinə yetirməkdə təhlükəli və öldürücü zərərlər varsa haram, zərəri böldürücü və təhlükəli həddə olmasa məkruhdur (bəyənilməzdir). Əgər bir əməlin mənfəəti və zərəri bərabər olarsa ona əməl etmək mübahdir (eybi yoxdur). Əlbəttə, mənfəət və zərər dedikdə məqsəd sırf şəkildə maddi zərər və mənfəət deyil, əksinə sözün ümumi mənasındadır və insanın vücud yönlərinin hər birini əhatə edir.

2. İlahi hökmlərin məsləhət və məfsədə əsasında olan külli qayda-qanunları və prinsipləri yəqin əsasında olsa da, bir çox hallarda onun nümunələrində məfsədə və məsləhətin kəşf edilməsi çox çətindir. Çünki əvvəla, müxtəlif elmi sahələrdə geniş imkanları tələb edir. İkincisi, bəşər elm və texnologiyada nə qədər inkişaf etsə də, onun məlumatları hələ də naməlum şeylər müqabilində okean qarşısında bir damlaya bənzəyir: “Sizə elmdən az bir miqdardan başqa verilməmişdir.”[1]

Bəlkə də din rəhbərləri və övliyalar tərəfindən bütün hökmlərin səbəb və fəlsəfinin bəyan olunmamasının səbəbi bu ola bilər ki, hələ indinin özündə belə elmi həqiqətlərin çoxundan xəbərsiz olan insan üçün şəriət hökmlərinin hamısının sirlərini bəyan etmək çox hallarda dinləyicilərin nifrət hissinə də səbəb ola biləcək bir müəmmanı demək kimidir. İmam Əli (əleyhis-salam) buyurur: “İnsanlar bilmədikləri şeylərə qarşı düşməndirlər.”[2] Buna görə də ilahi övliyalar və məsumlar şəriət hökmlərindən bəzilərinin səbəb və fəlsəfəsini insanların düşüncələri hüdudlarında bəyan etmişlər. Bundan əlavə, şəriətin və dinin əsas hədəfi insanların elm və əməl məqamında gözəlliklərə yiyələnməsi, fikri və əməli cəhətdən çirkinliklərdən uzaqlaşmasıdır. Bu hədəf yalnız şəriət göstərişlərinə əməl etməklə müyəssər olur, hətta insanlar hökmlərin səbəb və fəlsəfəsini bilməsələr də belə. Bu məsələ eynilə həkimin göstərişlərinə əməl etməklə sağlamlığını əldə edən bir xəstəyə bənzəyir – hətta dərmanların faydalarını və həkim göstərişinin səbəb və fəlsəfini bilməsə belə.

Bundan əlavə, möminlər dini göstərişlərin elm və agahlıqlarında heç bir xətaya yol verilməyən şəxslər tərəfindən bəyan olduğuna dair yəqinlikliləri olduğundan, bu göstərişlərin faydalı və təsirli olmasına da yəqinləri vardır.

3. Hökmlərin fəlsəfə və səbəblərini dərk etmək çətin olsa da, onlar barədə külli qayda-qanunlar əldə etmək mümkün bir işdir. Əlbəttə, bu, əqli məsələlərdə olan külliyyət kimi deyildir ki, heç bir istisna yönünə malik olmasın; hüquqi və ictimai məsələlərdə “külliyyət” dedikdə “əksər hal” mənası nəzərdə tutulur, buna görə də onda istisna halları mövcud ola bilər.

4. Heyvanların ətinin haram və ya halal olması barəsində külli qayda ilə əlaqədar məsumların (əleyhimus-salam) rəvayətlərində çoxlu meyarlar bəyan olunmuşdur. Məsələn, quruda yaşayanlar üçün bir qayda, uçanlar üçün digər bir qayda, suda yaşayanlar üçün tam başqa bir qayda bəyan olunmuşdur.

Suda yaşayan heyvanların halal olmasının meyarı olaraq onların pulcuqlu olması bəyan edilir. Bir rəvayətdə[3] Məhəmməd ibni Müslim imam Baqir (əleyhis-salam)-dan soruşdu: “Bizim üçün pulcuğu olmayan balıqlar gətirirlər. (Onu yemək olarmı)?” İmam  buyurdu: “Pulcuğu olan hər bir balığı yeyin, pulcuğu olmayanları yeməyin.” Rəvayətlərdə pulcuq dedikdə balığın pulcuğu nəzərdə tutulur.[4]

Əlbəttə, məqsəd budur ki, əsl xilqətində və zatən pulcuğa malik olsun, hətta müəyyən mühit şəraitlərində yaşayış tərzinə əsasən aradan getmiş olsa da belə. Bu da rəvayətlərdə qeyd olunmuşdur.[5]

Meyqunun halal olması barəsində xüsusi rəvayət gəlmişdir: “Onu yeməyin işkalı (eybi) yoxdur və meyqu bir növ balıqdır.”[6]

Onun yeyilməsinin halal olması səbəbi barəsində bir neçə ehtimal verir:

1. Meyqu bir növ pulcuqlu balıqdır, hətta onun pulcuqları cihaz (mikroskop) olmadıqda gözlə görünməsə belə;

2. Meyqu xilqətinin əslində pulcuqlu idi və sonralar aradan getmişdir;

3. Meyqu növ baxımından pulcuqlu olmasa da, hökm baxımından pulcuqlu balıqlar hökmündədir və onun yeyilməsi işkalsızdır (eybi yoxdur). Başqa sözlə, bu cür dəniz heyvanları hal-hazırda bizə məlum olmayan səbəblər üzündən pulcuqsuz olsalar da, istisna olunmuşdur və rəvayətlərdə onun yeyilməsinin halal olmağına dair hökm verilmişdir.[7]

Həmçinin, xərçəngin haram olması barəsində də xüsusi rəvayət vardır: “Bir növ balıq olan cəzi, tısbağa və xərçəngin yeyilməsi haramdır.”[8]

Xərçəng pulcuqlu balıqlar növündən deyildir.

Qeyd olunanlara diqqət yetirməklə meyqunun halal, xərçəngin isə haram olmasının hökmü aydın olur, hətta dəqiq yollarla bu ikisinin arasında zati və cövhəri fərqləri bəyan edə bilməsək də. Elmi nailiyyətlərin indiyə qədər  bu ikisinin arasında zati (cöhvəri) fərqi kəşf edə bilməməsi onların arasında zatən fərq olmamasına bir dəlil deyildir. Ümidvarıq ki, müxtəlif elm sahələrində mütəxəssis olan alimlər, xüsusilə bioloqlar, yaxud yeyinti sənayesində olan mütəxəssislər gələcəkdə bu həqiqətləri aşkar edə biləcəklər.

 


[1] “İsra” surəsi, ayə: 85

[2] “Mizanul-hikmət”in xülasəsi, 1-ci cild, səh. 214

[3] “Vəsailuş-şiə”, 16-cı cild, səh. 397-398, bab 8

[4] Yenə orada, hədis 3 və 7

[5] Yenə orada, 10-cu bab (haram yeməklər), səh. 405

[6] “Vəsailuş-şiə”, səh. 408, hədis 5 və 12 (haram yeməklər)

[7] “Vəsailuş-şiə”nin vərəqaltı haşiyəsi, səh. 508

[8] Hədis 1, bab 16 (haram yeməklər), səh. 145

 

Başqa dillərdə Q tərcümələr
Baxışlarınız
şərh sayı 0
Dəyəri daxil edin
misal : Yourname@YourDomane.ext
Dəyəri daxil edin
Dəyəri daxil edin

Mövzui təbəqələşdirmə

Təsadüfi suallar

  • Bərzəx aləmində yaxud da qiyamətdə azan deyilirmi?
    6513 Hədis elmləri 2012/03/11
    1. Azanın bərzəx aləmində deyilməsi barəsində rəvayətlərdə qeyd edilməmişfir. 2. İmam Baqirdən (ə) rəvayət olunur ki, “Peyğəmbər əkrəm (s) merac zamanı keçmiş bütün peyğəmbərlərin onun yanında olduqları zaman, Cəbrail (ə) Allahın əmri ilə onlara azan və iqamə dedi.”[1] 3. Qiyamətdə ...
  • Aşura ziyarətində Bəni Üməyyənin hamısına niyə lənət edirik və deyirik:
    8793 Hədis elmləri 2011/06/28
    İlahi dinin aydın hökümlərindən biri budur ki, Allah Taala heç bir dəstə və nəsli başqalarının günahlarına görə dünyəvi və axirət əzabına düçar etməz. Bu şərtlə ki, o günahın baş verməsində bir növ təsir qoyan ya ona razı olmasın və o günahdan çəkinsinlər. Quran və rəvayətlər nəzərindən bir dəstə ya qəbiləyə ...
  • Qadınların heyz olduqları halda, orucun kəffarəsi ki, otuz bir gündür ardıcıl şəkildə olarsa, necə mümkün sayılır?
    7201 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/07
    O oruclarda ki, onun ardıcıl şəkildə tutulması şərtdir (kəffarə və nəzr orucları kimi) əgər üzr səbənindən (qadınlarda) nifas və heyz adətləri kimi, əgər orucu olduğu kimi ardıcıl tuta bilmirsə üzrü həll olduqdan sonra (xəstəlik, heyz və nifas kimi) fasilə vermədən oruclarını tutmağa başlamalıdır və orucu düzgün sayılır; ...
  • Aya bir şəxsin mürtəd olmasına, şəri hakimin hökmünə ehtiyac varmı?
    5833 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/09
    Sizin sualınızı Müctəhidlərin dəftərxanalarından soruşduq. Cavabları aşağıdakılardan ibarətdir: Həzrət Ayətullah Xamnei: Şəxsin mürtəd olmasında şəri hakimin hökmünə ehtiyac yoxdur. Əgər dinin əsli Peyğəmbərlərin yalan olması və İslam Peyğəmbərinin yalançı olması və yaxud şəriətə nöqsan yetirməklə nəticələnsə, kafir və mürtəd ...
  • Hansı şeylər namazı batil edir?
    16090 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/02/12
    12 şey namazı batil edir ki, onlara namazın mübtilatı deyirlər.1.             Namazın əsnasında onun şərtlərindən hər hansı birinin pozulması.2.             Namaz əsnasında dəstəmazı və ya qüslü batil edən şeylərin baş verməsi.3.            
  • Nəyə görə Allah- Taala təlaqdan şiddətli şəkildə edir?
    6776 Əhkam və hüquq fəlsəfəsi 2012/02/12
    İzdivac və təlaqın arasındakı qarşıdurmanı nəzərə alaraq, Allah- Taalanın təlaqdan nifrət etməsinin fəlsəfəsinə əl tapmaq üçün əvvəlcə gərək izdivacın əhəmiyyəti bəyan ola.[1]Allah- Taala Quranda, insanın cüt yaradılmasını İlahi nişanələrdən sayıb və onun aramlıq və rahatlığına səbəb olar.[2] Məsumların (ə) ...
  • Һәзәрәт Мәһдинин (әҹ) зүһур әламәтләри нәдир?
    7621 Təzə kəlam 2010/04/15
    Имам Заманын (әҹ) зүһуруну әламәтләри һаггында бәһс бир аз гатышыгдыр. Она ҝөрә дә мәһдәвијјәт мөвзусунда олан бүтүн рәвајәтләри арашдырмаг лазым ҝәлир. Үмуми шәкилдә рәвајәтләри арашдырмагла белә нәтиҹәјә ҝәлмәк олар ки, зүһурун әләмәтләри бир ҹәһәтдән ики дәстәјә бөлүнүр:
  • Praktiki və nəzəri mistikanın fərqiniaçıqlayın.
    7148 Nəzəri irfan 2011/01/16
    Praktiki mistika (İrfan) deyəndə əsas iki məna başa düşülür.1). Nəfs. Ruh, insanın özü, sluk və əməl.2). Sluk mənşəli göstərişlər və təlimatlar.Amma nəzəri mistika deyəndə isə, yuxarəda qeyd etdiyimiz mənaların hər ikisinin qarşılıqlı mənalarını daşıyır. Çünki, nəzəri mistika (nəzəri irfan) arifin insuisiyasından (qəlbi müşahidələri) ...
  • Həzrət Əli (ə) farslar haqqında ərəblərə belə buyrurduğu: “Siz, Quranın nazil olmasına xatir onlarla döyüşdünüz, amma çox çəkməz ki, onlar da sizinlə Quranın yozulması mövzusunda döyüşərlər.” - hədisin sənədi necədir?
    15222 Hədis elmləri 2012/04/16
    Rəvayət mənbələrində İmam Əlinin (ə) ərəblərə farslar haqqında belə bir kalamı var ki buyurur: ““Siz, Quranın nazil olmasına xatir onlarla döyüşdünüz, amma çox çəkməz ki, onlar da sizinlə Quranın yozulması mövzusunda döyüşərlər.” Bu rəvayət sənəd cəhətdən etibarlıdır. ...
  • Niyə görə insan Allahı yaddan çıxarır?
    6902 Əməli əxlaq 2011/08/09
    Şeytanın vəsvəsələri, dünyaya bağlılıq və günah Pərvərdigarı yaddan çıxarmağın amillərindəndirlər, bunların əksi olaraq, namaz, Quran, Allahın ayələrində təfəkkür, dəlil və sübutlardan istifadə etmək qəlbləri Allahı yadı ilə dirildə bilər.Allahı yada salmağın aşağıdakı müsbət təsirləri vardır:1- Allaha itaəti zərur hesab etmək. 2- Təvazökarlıq. ...

Ən çox baxılanlar

  • Oğlan və qızın arasında dügzün cinsi əlaqə necə olmalıdır?
    164363 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/05/31
    Qısa cavab: İslam dininin nəzərinə əsasən qadın və kişi bir- birlərini təkmilləşdirən varlıqdırlar. Allah- Taala bunları elə yaratmışdır ki, bu iki məxluq bir- birlərinin aramlıqlarını bərpa edirlər. həmçinin bununla yanaşı bir- birlərinin bütün cinsi istəklərini təmin etsinlər. İslam dini bu ehtiyacların halal yolla ödənməsi üçün ailə qurmağı (müvəqqəti ...
  • Hacət və diləklərimizə çatmaq üçün ən tez qəbul olunan dua hansıdır?
    162127 Əməli əxlaq 2011/06/28
    Baxmayaraq ki, bir çox dualar İmamlardan hacətlərin qəbul olması üçün rəvayət olunmuşdur ki, onların mətnini burada gətirmək mümkün deyildir. Bunun üçün də onlardan bir neçəsi ki, daha çox əhəmiyyət daşıyır adlarına işarə edirik. Təvəssül duası. Fərəc duası. ...
  • Şiələrin namazı əliaçıq və əhli- sünnənin əlibağlı qılmasının səbəbi nədir?
    119411 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/01/02
    On iki İmama (ə) inanan insanlar Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) sünnəsinə əməl etsinlər deyə, namazı əliaçıq qılırlar. Onların bu şəkildə namaz qılmasına əsas verən çoxlu sayda rəvayətlər vardır. Həmin rəvayətlərdə Peyğəmbər (s) və İmamların (ə) namaz qılarkən əlləri açıq və yan tərəflərə bitişik şəkildə olduğu göstərilir. ...
  • Aya kişinin ixtiyarı vardır ki, istədiyi halda qadının hər hansı bir yerindən istifadə etsin, əgər güc vasitəsiylə olsa belə?
    112932 Nizamlar hüquq və əhkam 2011/04/14
    Səlamun ələykum. Aşağıdakı cavablar müctəhidlərin dəftərxanalarından verimişdir: Həzrət Ayətullah Xamineinin dəftərxanası: Cavab 1 və 2. Qadının tamam olaraq kişini razı salması, o demək deyildir ki, kişi əxlaqa uyğun olmayan, çox məkruh və yaxud bir iş görə ki, qadının əziyyət olmasına səbəb olsun. Qadının tamam şəkildə ərini razı salması o deməkdir ...
  • Həyat yoldaşının öz razılığı ilə onunla arxadan əlaqədə olmağın hökmü nədir?
    108984 Nizamlar hüquq və əhkam 2015/06/29
    Möhtərəm mərcə təqlid alimləri buyurublar: “həyat yoldaşı ilə arxadan əlaqədə olmağın çox şiddətli kərahəti var”[1] Kərahət də bu mənadədər ki, bu əməl Allah dərgahında bəyənilməz bir əməldir. Amma, bu iş görülməsə daha yaxşıdır. Lakin, bu əməli edənə heç bir günah yazılmır. Diqqət etmək lazımdır ...
  • Qadın kişinin cinsi əlaqə istəyini rədd edə bilmərmi?
    93462 Nizamlar hüquq və əhkam 2012/09/01
    Əziz islam Peyğəmbərinin (s) və Əhli- beytin (ə) hədis və rəvayətlərində qadın və kişinin yaxınlığı barəsində mətləblər budur ki, onlar bir- birlərinin haqqlarına riayət etməlidirlər.[1] Bu hüquqlar yaxınlıq etmənin iki tərəfini göstərir. Bir rəvayətdə kişiyə belə deyilir: “Müstəhəbdir ki, kişi yaxınlığı rahatlıq, fasilə və ...
  • Qızdırma xəstəliynə görə oxunan dua var?
    54641 Hədis elmləri 2014/05/20
    Dua mənbələrində Nur duası adı ilə belə bir dua nəql olunur və bu dua qızdırma xəstəliyinin sağamasında çox təsirlidir. Duanın mətni budur: (tər.) “Nur verən Allahın adı ilə; nur verən Allahın adı ilə ki, nur verir; Nurda olan Nur Allahın adı ilə, hər şeyin təqdir və ölçüsünü ...
  • Salam "Əmmən yucibul- muztər" امّن یجیب المضطرّ duası harada gəlibdir?
    52731 Əməli əxlaq 2012/09/10
    "Əmmən yucibul- muztərrə iza dəahu və yəkşifus- su" « أَمَّنْ يُجيبُ الْمُضْطَرَّ إِذا دَعاهُ وَ يَكْشِفُ السُّوء » cümləsi Quranda Nəml surəsinin 62- ci ayəsində gəlibdir. Buyurur: "Əli hər yerdən üzülüb darda qalan birisi ona dua etdiyi zaman onun duasını qəbul buyuran".
  • Müvəqqəti evlənməinin sözləri nədir?
    45698 Nizamlar hüquq və əhkam 2014/05/22
    Müvəqqəti əqdin (mütənin) oxunmasından ötrü bir neçə şərt lazımdır: 1.Müvəqqəti əqdin oxunması; bu mənada ki, müvəqqəti evlənmədə təkcə qadınla kişinin bu əmələ razı olmaları kifayət etməz. Əqdin oxunması xüsusi kəlmələrlə bu əməlin inşa olunmasının niyyəti ilə oxunmalıdır. 2.Ehtiyat vacib budur ki, ərəb dilində düzgün qaydada oxunmalıdır. Əgər ...
  • Hansı yolla göz dəymənin (nəzərin) qarşısı alınır?
    45338 Təfsir 2011/11/03
    Göz dəymə insanın nəfsində olan qəsirdən irəli gəlir və bunun üçün də ağıl dərk edən bir dəlil yoxdur. Bəlkə çox hadisələr vardır ki, göz dəyməylə baş vermişdir. Mərhum Şeyx Abbas Qumi göz dəymənin uzaq olması üçün qələm surəsinin 51- ci ayəsini sifariş etmişdir. Bu ayənin nazil olmasını nəzərə ...